Baza wiedzy
Produkcja oleju słonecznikowego to wieloetapowy proces przemysłowy, który decyduje o składzie chemicznym, stabilności i wartości surowcowej gotowego produktu. Zrozumienie jego przebiegu – od nasion po rafinację – jest podstawą świadomego doboru surowca i weryfikacji oferty producenta oleju słonecznikowego.
Co znajdziesz w tym artykule:
- Etapy produkcji oleju słonecznikowego: od przygotowania nasion przez tłoczenie do rafinacji
- Tłoczenie na zimno vs. ekstrakcja rozpuszczalnikowa – różnice w jakości i zastosowaniu
- Co usuwa rafinacja i dlaczego olej rafinowany jest standardem przemysłowym
- Jak powstaje olej słonecznikowy wysokooleinowy i czym różni się od standardowego
- Na co zwrócić uwagę, wybierając producenta oleju słonecznikowego do współpracy B2B
Produkcja oleju słonecznikowego – od nasion do surowca przemysłowego
Produkcja oleju słonecznikowego rozpoczyna się na poziomie surowca roślinnego.W produkcji przemysłowej stosuje się dwie główne odmiany: słonecznik linolowy (wysoka zawartość kwasu linolowego, omega-6) i słonecznik wysokooleinowy (high oleic, HO), który daje olej o dominującej zawartości kwasu oleinowego i znacznie wyższej stabilności termicznej. Nasiona słonecznika zawierają 40–55% tłuszczu, co czyni je jednym z bardziej wydajnych surowców oleistych na rynku europejskim.
Główne etapy produkcji oleju słonecznikowego
- Czyszczenie i suszenie nasion – usunięcie zanieczyszczeń mechanicznych i regulacja wilgotności do poziomu <8%
- Łuskanie – oddzielenie łupin od jądra nasion w celu zwiększenia wydajności procesu i ograniczenia zawartości wosku w oleju
- Śrutowanie i kondycjonowanie – rozdrobnienie nasion i ogrzanie do ok. 70–80°C, co zwiększa wydajność tłoczenia
- Wytłaczanie (prasa ślimakowa) – mechaniczne oddzielenie ok. 60–70% oleju zawartego w nasionach
- Ekstrakcja rozpuszczalnikowa (heksanem) – ekstrakcja pozostałego tłuszczu ze śruty poekstrakcyjnej
- Desolwentyzacja – usunięcie heksanu ze śruty i surowego oleju w procesie odparowania
- Rafinacja oleju surowego – kluczowy etap decydujący o parametrach surowca
- Pakowanie i magazynowanie – w warunkach chroniących przed utlenianiem i działaniem światła
Tłoczenie na zimno vs. ekstrakcja rozpuszczalnikowa – co różni te metody?
Tłoczenie na zimno (cold pressed) to metoda stosowana do produkcji olejów nierafinowanych, najczęściej w segmencie premium lub specjalistycznym. Olej tłoczony na zimno zachowuje naturalne tokoferole, sterole roślinne i aromaty charakterystyczne dla słonecznika, ale ma znacznie krótszy termin przydatności i ograniczoną stabilność termiczną. Zawiera też wyższe stężenie fosfolipidów, wosków i wolnych kwasów tłuszczowych, które w oleju rafinowanym są celowo usuwane.
W produkcji przemysłowej na dużą skalę standardem jest metoda ekstrakcji rozpuszczalnikowej połączona z rafinacją – bardziej wydajna ekonomicznie i pozwalająca na pełną standaryzację parametrów surowca wymaganych przez odbiorcę.
Rafinacja oleju słonecznikowego – czym jest i dlaczego ma znaczenie dla jakości surowca?
Rafinacja oleju słonecznikowego to sekwencja procesów fizykochemicznych, których celem jest uzyskanie surowca o neutralnym smaku, zapachu i barwie, kontrolowanej zawartości wolnych kwasów tłuszczowych (WKT) oraz spełniającego wymagania bezpieczeństwa żywności. Surowy olej słonecznikowy po tłoczeniu i ekstrakcji zawiera fosfolipidy, wolne kwasy tłuszczowe, pigmenty (karotenoidy, chlorofil) i substancje zapachowe, które muszą zostać zredukowane do poziomów akceptowalnych dla surowca spożywczego.
Etapy rafinacji oleju słonecznikowego i ich cel:
| Etap | Nazwa procesu | Co jest usuwane |
| 1 | Odśluzowanie (degumming) | Fosfolipidy hydratowalne i niehydratowalne |
| 2 | Neutralizacja (alkalizacja) | Wolne kwasy tłuszczowe (WKT) → cel: <0,1% |
| 3 | Bielenie (bleaching) | Barwniki (ziemia bieląca, węgiel aktywny) |
| 4 | Odwoskowanie (winteryzacja) | Woski (szczególnie ważne dla oleju słonecznikowego) |
| 5 | Dezodoryzacja | Substancje lotne i zapachowe (para wodna, próżnia, 230–260°C) |
Wynikiem pełnej rafinacji jest olej o neutralnym kolorze, zapachu i smaku, kontrolowanym poziomie WKT (<0,1%), liczbie nadtlenkowej (<1 meq O₂/kg) i powtarzalnym profilu kwasów tłuszczowych – co jest warunkiem koniecznym dla surowca stosowanego w produkcji przemysłowej żywności.
Odwoskowanie – etap charakterystyczny dla produkcji oleju słonecznikowego
Olej słonecznikowy zawiera naturalnie wyższe stężenie wosków (estrów alkoholi wyższorzędowych) niż większość innych olejów roślinnych. Woski są odpowiedzialne za mętnienie oleju w niskich temperaturach, co jest istotne przy jego zastosowaniu w dressingach, emulsjach i produktach przechowywanych w chłodzie. Proces odwoskowania (winteryzacji) polega na schłodzeniu oleju do ok. 5–10°C i filtracji wykrystalizowanych wosków – etap ten jest standardowym elementem produkcji oleju słonecznikowego rafinowanego przeznaczonego do zastosowań sałatkowych i emulsyjnych.
Jak powstaje olej słonecznikowy wysokooleinowy – co go wyróżnia w procesie produkcji?
Jak powstaje olej słonecznikowy wysokooleinowy HOSO – przede wszystkim poprzez selekcję surowca wejściowego. Nasiona słonecznika wysokooleinowego (high oleic) są odmianami genetycznie wyselekcjonowanymi (nie modyfikowanymi genetycznie w rozumieniu GMO), w których naturalnie dominuje kwas oleinowy zamiast kwasu linolowego. Sam proces produkcji – tłoczenie, ekstrakcja, rafinacja – przebiega analogicznie do oleju standardowego, jednak parametry poszczególnych etapów mogą się różnić ze względu na odmienną lepkość i skład lipidowy surowca.
Wynikiem jest olej o zawartości kwasu oleinowego przekraczającej 80%, punkcie dymienia powyżej 220°C i wielokrotnie wyższej stabilności oksydacyjnej. Olej wysokooleinowy słonecznikowy (HOSO) jest preferowanym surowcem w wymagających technologicznie aplikacjach smażalniczych i w produktach o długim terminie przydatności.
Producenci oleju słonecznikowego – rynek i modele współpracy B2B
Producenci oleju słonecznikowego działają w dwóch głównych modelach rynkowych: zakłady tłoczenia i rafinerie produkujące olej surowy lub rafinowany luzem (cysterny, IBC) oraz firmy oferujące oleje gotowe do wdrożenia w produkcji – standaryzowane, pakowane w formatach przemysłowych i uzupełnione o pełną dokumentację surowcową.
Odbiorca B2B powinien odróżniać producenta oleju słonecznikowego (podmiot posiadający własne zakłady tłoczenia i rafinacji) od dystrybutora lub pośrednika handlowego. Oba modele mają swoje uzasadnienie – kluczowe jest jednak to, czy dostawca jest w stanie zapewnić identyfikowalność surowca, certyfikaty zgodności i wsparcie technologiczne niezależnie od formy organizacyjnej.
Producenci oleju słonecznikowego w Polsce – specyfika rynku krajowego
Producenci oleju słonecznikowego w Polsce to zarówno duże grupy kapitałowe dysponujące własną bazą surowcową (głównie importowaną ze Ukrainy, Rosji i krajów bałkańskich), jak i wyspecjalizowane firmy zajmujące się konfekcjonowaniem i dystrybucją przemysłową. Producent oleju słonecznikowego w Polsce realizujący dostawy B2B powinien oferować nie tylko produkt, ale pełne wsparcie: dokumentację HACCP i FSSC, certyfikaty Non-GMO, lub BIO (w zależności od wymagań klienta), CoA dla każdej partii oraz elastyczność w zakresie formatów dostawy.
Rynek krajowy jest dobrze rozwinięty pod względem logistycznym – dostępność olejów w formatach od palet (butelki 5–20 l, wiadra, bag-in-box) przez IBC (paletozbiorniki 1000 l) po dostawy autocysternami jest standardem w segmencie przemysłowym.
Na co zwrócić uwagę, wybierając producenta oleju słonecznikowego?
Wybierając olej słonecznikowy producenta do długoterminowej współpracy, kluczowe kryteria oceny to:
- Certyfikat analizy (CoA) dla każdej partii – skład kwasów tłuszczowych, WKT, liczba nadtlenkowa, punkt dymienia
- Certyfikaty jakości i standardów: certyfikaty Non-GMO, BIO, Halal, Kosher – w zależności od rynku zbytu
- Traceability surowca – identyfikowalność pochodzenia nasion
- Elastyczność pakowania i logistyki – butelki, wiadra, IBC, cysterny, bag-in-box na paletach
- Wsparcie technologiczne – możliwość konsultacji w zakresie doboru surowca, testów produkcyjnych i optymalizacji receptury
- Czas realizacji i stabilność dostaw – szczególnie istotne przy produkcji ciągłej i planowaniu zapasów
FAQ – produkcja oleju słonecznikowego
Z czego dokładnie robi się olej słonecznikowy?
Olej słonecznikowy produkuje się z nasion słonecznika zwyczajnego (Helianthus annuus), które zawierają 40–55% tłuszczu. Do produkcji przemysłowej stosuje się odmiany linolowe (standard) lub wysokooleinowe (HO) – dobór odmiany determinuje końcowy skład kwasów tłuszczowych i parametry techniczne oleju.
Czym różni się olej słonecznikowy rafinowany od nierafinowanego?
Olej rafinowany przeszedł pełny proces odśluzowania, neutralizacji, bielenia, winteryzacji i dezodoryzacji – jest neutralny smakowo i zapachowo, ma kontrolowane parametry fizykochemiczne i długi termin przydatności. Olej nierafinowany (tłoczony na zimno) zachowuje naturalne aromaty, tokoferole i sterole, ale ma krótszą trwałość i ograniczoną stabilność termiczną, co zawęża jego zastosowania przemysłowe.
Skąd pochodzi słonecznik używany do produkcji oleju w Polsce?
Polska nie jest znaczącym producentem nasion słonecznika – krajowe uprawy pokrywają jedynie ułamek potrzeb przemysłu. Główne kierunki importu surowca to Ukraina (największy producent na świecie), Rosja, Mołdawia, Rumunia i Bułgaria. Sytuacja geopolityczna po 2022 r. wpłynęła na dywersyfikację kierunków dostaw przez część krajowych przetwórców.
Rafsol Group dostarcza oleje słonecznikowe – konwencjonalne i wysokooleinowe – do producentów żywności w Polsce i Europie. Realizujemy dostawy w elastycznych formatach: od palet po cysterny, z pełną dokumentacją i wsparciem technologicznym. Skontaktuj się z nami i omów warunki współpracy.